Sprawne działanie analizatorów: wzrokowego, słuchowego i kinestetyczno-ruchowego jest potrzebne dziecku do sprawnego rozwoju mowy oraz doskonalenia trudnych procesów czytania i pisania. W toku nauki szkolnej w dużej mierze opieramy się na spostrzeżeniach wzrokowych. Niezbędnym warunkiem prawidłowego przebiegu tego procesu jest pełnowartościowy pod względem anatomicznym i funkcjonalnie sprawny analizator wzrokowy.

Percepcja wzrokowa to:

  • zdolność do różnicowania kształtów, do ich zapamiętywania i odtwarzania na podstawie wzoru lub z pamięci,
  • spostrzeganie figury i tła (to zdolność wyodrębniania centralnej części pola spostrzeżeniowego spośród całości jego elementów),
  • stałość spostrzegania (czyli zdolność dostrzegania obiektu jako posiadającego stałe właściwości- kształt, wielkość),
  • spostrzeganie położenia przedmiotów w przestrzeni (czyli dostrzeganie relacji przestrzennych zachodzących pomiędzy obiektem a obserwatorem).

Funkcja wzrokowa obejmuje:

  • analizę wzrokową czyli umiejętność wyodrębniania pojedynczego elementu z całości,
  • syntezę wzrokową czyli zdolność do składania podanych elementów w całość,
  • spostrzegawczość wzrokową czyli umiejętność wyszukiwania braków lub różnic,
  • pamięć wzrokową czyli zdolność do zapamiętywania obserwowanego materiału,
  • koordynację wzrokowo – ruchową czyli umiejętność wykonywania czynności ruchowych pod kontrolą wzroku.

Opóźnienia oraz zaburzenia percepcji wzrokowej powodują trudności w prawidłowym spostrzeganiu oraz zapamiętywaniu obrazu, zaburzenia kierunkowości i orientacji przestrzennej.

Zaburzenia w spostrzeganiu wzrokowym ujawniają się w:

  • trudności wyodrębniania części w złożonej całości oraz scalania poszczególnych części w całość,
  • trudności w dostrzeganiu różnic między przedmiotami, obrazami i układami przestrzennymi podobnymi, lecz nie identycznymi oraz podobieństw w układach pozornie całkowicie różnych,
  • trudności w odwzorowywaniu graficznym i przestrzennym złożonych struktur przede wszystkim o charakterze abstrakcyjnym (kształty geometryczne, znaki graficzne),
  • trudności rozumienia, wnioskowania na materiale obrazkowym,
  • myleniu liter różniących się niuansami graficznymi, jak: a – o, m – n, l – f – ł, e – c,
  • myleniu litery o kształcie zbliżonym, a różnym położeniu w stosunku do osi pionowej (p – g, d – b) lub osi poziomej (u – n, b – p, d – g),
  • odwracaniu kolejności liter w wyrazach np.: pan – nap,
  • opuszczaniu drobnych elementów graficznych,
  • przekształcaniu łuków w kąty proste lub rozwarte,
  • wybieganiu liter poza linie podczas pisania litery nierówne, rozchwiane.

U dzieci z zaburzoną percepcją wzrokową należy unikać: ćwiczeń siłowych, skłonów, stania na rękach. Bardzo istotny jest w przypadku ćwiczeń komentarz słowny z jednoczesną demonstracją ćwiczenia, wykonanie go z opiekunem, a dopiero później samodzielnie, ale pod kontrolą dorosłego. Największy wpływ na rozwój dziecka z zaburzoną percepcją wzrokową ma systematyczność wykonywania ćwiczeń oraz jednoczesne angażowanie różnorodnych sfer rozwojowych: poznawczej, emocjonalnej, motywacyjnej oraz motorycznej zgodnie
z uzdolnieniami i zainteresowaniami dziecka.

Doskonalenie percepcji wzrokowej odbywa się przez doświadczenie, z tego powodu można „przemycać” do zabawy z dzieckiem takie aktywności, które sprzyjają doskonaleniu spostrzegania wzrokowego. Warto więc zaprosić swoje dziecko do tego typu ćwiczeń- pomogą mu one doskonalić już nabyte umiejętności by w przyszłości uniknąć deficytów percepcji wzrokowej. Pamiętajmy, aby proponowane przez nas zadania były dla dziecka radością i okazją do miłego spędzenia czasu.  Również należy mieć na uwadze dostosowanie ćwiczeń do realnych możliwości i potrzeb naszego przedszkolaka (inaczej będziemy ćwiczyć z trzylatkiem, który dopiero zaczyna swoją przygodę chociażby z układankami, a  inaczej
z wprawionym pięciolatkiem, sześciolatkiem). Przy okazji ćwiczeń doskonalących percepcję wzrokową można nie tylko zapomnieć o nudzie (np.: licząc czerwone auta, które mijamy
w korku), ale przede wszystkim dobrze się bawić i poszerzać swoje relacje z dzieckiem.

Przykłady ćwiczeń rozwijających spostrzegawczość wzrokową:

  • układanie według wzoru: klocki, figury geometryczne, mozaiki, patyczki,
  • szukanie różnic pomiędzy dwoma podobnymi obrazkami,
  • wyszukiwanie braków na obrazku np.: wózek bez koła,
  • składanie obrazka pociętego na części (w przypadku młodszych dzieci pokazujemy wzór – obrazek w całości, a następnie prosimy o ułożenie),
  • budowanie z klocków według wzoru (klocki z obrazkami, klocki konstrukcyjne),
  • porównywanie rysunków, wzorów (szukanie różnic, podobieństw, dorysowywanie brakujących elementów),
  • segregowanie figur ze względu na wielkość, kolor, kształt, fakturę,
  • układanie historyjek obrazkowych oraz opis obrazków zgodnie z kolejnością zdarzeń,
  • układanie tangramów,
  • kostki naciskowo – pamięciowe,
  • rysowanie z pamięci (najpierw pokazujemy dziecku przedmiot lub figurę geometryczną przez np.: 1 minutę, a następnie dziecko samodzielnie z pamięci stara się odtworzyć zaobserwowany przedmiot),
  • uzupełnianie brakujących liter w wyrazach,
  • omawianie obrazków, wskazywanie szczegółów,
  • labirynty, plątaninki,
  • granie w gry typu: „Memo”, „Domino obrazkowe”, „Super pamięć”,
  • układanie „Puzzli”.
  • układanie kompozycji z figur geometrycznych, patyczków, zapałek, małych zabawek (dziecko ogląda ułożoną kompozycję i po chwili układa ją samodzielnie z pamięci,
    w przypadku młodszych dzieci układanie według dostępnego wzoru),
  • rysowanie z użyciem szablonów, kończenie zaczętych rysunków, przerysowywanie, kalkowanie,
  • wspólne rozwiązywanie krzyżówek, łamigłówek, rebusów, uzupełnianek, wykreślanek,
  • wskazywanie zmian w najbliższym otoczeniu np.: zabawa „Co się zmieniło

 (w układzie zabawek, przedmiotów/ w pokoju)?”

  • zabawy literowe – wyszukiwanie liter w wyrazach, krótkich tekstach, wyszukiwanie wyrazów z określoną, wybraną samogłoską lub spółgłoską.

Przykłady ćwiczeń usprawniających percepcję wzrokową na materiale bezliterowym:

  • rozpoznawanie treści obrazków,
  • dobieranie par jednakowych obrazków (loteryjki, dobieranki),
  • dobieranie części do całego obrazka,
  • układanie obrazków z części,
  • dobieranie jednakowych form geometrycznych z części,
  • rysowanie kompozycji geometrycznych za pomocą szablonów,
  • kończenie zaczętych rysunków,
  • klocki Dienes’a,
  • Domina,
  • rysowanie kompozycji geometrycznych według wzoru,
  • odwzorowanie graficzne szlaczków,
  • różnicowanie elementów graficznych i rysunków,
  • odtwarzanie kształtów złożonych przez łączenie punktów,
  • zamalowywanie specjalnie oznaczonych pól,
  • różnicowanie znaków graficznych.

Przykłady ćwiczeń usprawniających percepcję wzrokową na materiale literowym:

  • wyszukiwanie takich samych liter i ich segregowanie,
  • lepienie z plasteliny lub układanie liter z drucików kreatywnych,
  • utrwalanie kształtu i położenie liter ze szczególnym uwzględnieniem par: w – m, n – u, b – d, b – p,
  • wyszukiwanie takich samych par sylab i ich segregowanie,
  • wyszukiwanie takich samych wyrazów i ich odpoznawanie w tekście,
  • odpoznawanie wyrazów uprzednio eksponowanych,
  • dobieranki obrazkowo – wyrazowe,
  • alfabet ruchomy,
  • suwaki,
  • zegar sylabowy,
  • domina literowe oraz sylabowe,
  • loteryjki wyrazowe.

Należy pamiętać, że każde dziecko wymaga indywidualnego podejścia, a co za tym idzie ma swoje tempo pracy. Nie należy go ponaglać i wyręczać. Dziecko zdobędzie nowe umiejętności dopiero wtedy gdy pozwolimy mu samodzielnie je wykonać.

Opracowała

Anna Karolina Kamińska